बांसुरी अलंकार
अलंकारको अर्थ सजाउनु वा अलंकरण। शास्त्रीय संगीतका संदर्भमा, अलंकारको अनुप्रयोग अनिवार्य रूपवाट शैलीको अंतर्निहित सुंदरतालाई सुशोभित वा बढ़ाउनका लागि हो ।
अलंकारको साधना गर्दा बाँसुरीको धुन संगै मनै मनले स्वर तथा आरोह, अवरोह लाई पनि दोहर्याउन अनिवार्य छ।
क. शुद्ध स्वर अलंकार
१ ।सा _ _ _ ।रे _ _ _ ।ग _ _ _ ।म _ _ _ ।…….।सां _ _ _।
।सां _ _ _ ।नि _ _ _ ।ध _ _ _ ।प _ _ _ ।……।सा _ _ _ ।
२ ।सा _ रे _ ।ग _ म _ ।प _ ध _ । नि _ सां _ ।
।सां _ नि _ ।ध _ प _ । म _ ग _ । रे _ सा _ ।
३ ।सा रे ग म ।प ध नि सां ।
।सां नि ध प। म ग रे सा ।
४ ।सा रे ग _।रे ग म _।ग म प _।म प ध _।……….।ध नि सां _।
।सां नि ध _। नि ध प _।ध प म _। प म ग _।…..।ग रे सा _।
५ ।सा रे ग म।रे ग म प।ग म प ध।म प ध नि।प ध नि सां।
।सां नि ध प। नि ध प म।ध प म ग।प म ग रे।म ग रे सा।
६ ।सा रे ग म।सारेगम सारेगम।………।प ध नि सां।पधनिसां पधनिसां।
।सां नि ध प।सांनिधप सांनिधप। …….।म ग रे सा।मगरेसा मगरेसा।
७ ।सा _ ग _।रे _ म _।………………..।ध _ सां_।
।सां _ ध _।नि _ प _।………………..।ग _ सा _।
८ ।सा ग रे सा।रे म ग रे।………………..।ध सां नि ध।
।सां ध नि सां।नि प ध नि।……………..।ग सा रे ग ।
९ ।सारेसारेग।रेगरेगम।गमगमप।………………..।धनिधनिसां।
।सांनिसांनिध।निधनिधप।धनिधनिप। …………..।गरेगरेसा।
१० ।सारेसाग_। रेगरेम_ ।गमगप_ ।………………..। धनिधसां_।
।सांनिसांध_ ।निधनिप_ । धपधम_ ।…………….।गरेगसा_ ।
११ ।सारेगरेसा_।रेगमगरे_।गमपमग_।………………..।धनिसांनिध_।
।सांनिधनिसां_। निधपधनि_। धपमपध_।………….।गरेसारेग_ ।
१२ ।गरेसा_।मगरे_।पमग_। ………………..। सांनिध_।
।धनिसा_।पधनि_।मपध_। ………………। सारेग_ ।
१३ ।सारेगसारेगरेग।रेगमरेगमगम। ……….. ।धनिसांधनिसांनिसां।
।सांनिधसांनिधनिध।निधपनिधपधप। ……. ।गरेसागरेसारेसा ।
१४ ।सारेगरेसारेसा।रेगमगरेगरे।गमपमगमग।……..।धनिसांनिधनिध।
।सांनिधनिसांनिसां।निधपधनिधनि।धपमपधपध।…..।गरेसारेगरेग।
१५ ।सारेसारेगरेसारे।रेगरेगमगरेग।…………..।धनिधनिसांनिधनि।
।सांनिसांनिधनिसांनि।निधनिधपधनिध।………।गरेगरेसारेगरे।
१६ ।सागमधमग।रेमपनिपम।गपधसांधप।मधनिरेंनिध।पनिसांगंसांनि।
।साधपगपध।निपमरेमप।धमगसागम।पगरेनि़रेग।मरेसाध़सारे़।गसानि़प़नि़सा।
१७ ।सारेसागरेगसारे।रेगरेमगमरेग।गमगपमपगम।मपमधपधमध।पधपनिधनिपध।धनिधसांनिसांधनि।
।सांनिसांधनिधसांनि।निधनिपधपनिध।धपधनिपमधप।पमपगमगपम।मगमरेगरेमग।गरेगसारेसागरे।
ख. शुद्ध स्वर अलंकार-२
१ ।सारेसारेसारेसा।रेगरेगरेगरे।गमगमगमग।……….।निसांनिसांनिसांनि।
।सांनिसांनिसांनिसां।निधनिधनिधनि।धपधपधपध।….। रेसारेसारेसारे ।
२ । सारेसा।रेगरे।गमग।मपम।………।रेंगंरें।
।गंरेंगं।रेंसांरें।सांनिसां।निधनि।…….।रेगरे।
३ । सारेगमप।रेगमपध।गमपधनि।…….।धनिसांरेंगं।
।गंरेंसांनिध।रेंसांनिधप।सांनिधपम।…..।पमगरेसा।
४ शुद्ध स्वर
| आरोह | अवरोह |
| सा | सां |
| सा रे सा | सां नि सां |
| सा रे ग रे सा | सां नि ध नि सां |
| सा रे ग म ग रे सा | सां नि ध प ध नि सां |
| सा रे ग म प म ग रे सा | सां नि ध प म प ध नि सां |
| सा रे ग म प ध प म ग रे सा | सां नि ध प म ग म प ध नि सां |
५ ।सारेगरे।रेगमग।गमपम।मपधप।पधनिध।धनिसांनि।निसांरेंसां।
।रेंसांनिसां।सांनिधनि।निधपध।धपमप।पमगम।मगरेग। गरेसारे।
६ ।सारेगमगरे।रेगमपमग।गमपधपम।मपधनिधप।……….।धनिसांरेंसांनि।
।सांनिधपधनि।सांनिधपधनि।निधपमपध।धपमगमप।……..।मगरेसारेग।
७ ।सारेगमपमगरे।गमपधपमग।मपधनिधपम।……….।पधनिसांरेंसांनिध।
।रेंसांनिधपधनिसां।सांनिधपमपधनि।निधपमगरेगमप।…।पमगरेसारेगम।
८ ।सारेसारेगमगरे।रेगरेमपमग।……….।निसांनिसांरेंगंरेंसां।
।रेंसांरेंसांनिधनिसां।सांनिसांनिधपधनि।निधनिधपमपध।।…।मगमगरेसारेग।
९ ।साग।रेम।गप।मध।पनि।धसां।निरें।सांगं।
।गंसां।रेंनि।सांध।निप।धम।पग।मरे।गसा।
१० ।सागरेग।रेमगम।गपमप।मधपध।पनिधनि।धसांनिसां।निरेंसांरें।सांगंरेंगं।
।गंसांरेंसां।रेंनिसांनि।सांधनिध।निपधप।धमपम।पगमग।मरेगरे।गसारेसा।
११ ।साम।रेप।गध।मनि।पसां।धरें।निगं।
।गंनि।रेंध।सांप।निम।धग।परे।मसा।
१२ ।सारेसारेगरेसा।रेगरेगमगर।गमगमपमग।……….।सांरेंसांरेंगंरेंसां।
।गंरेंगंरेंसांरेंगं।रेंसांरेंसांनिसांरें।सांनिसांनिधनिसां।…..।गरेगरेसारेग।
१३ ।सागरेमगप।रेमगपमध।गपमधपनि।……..।धसांनिरेंसांगं।
।गंसांरेंनिसांध।रेंनिसांधनिप।सांधनिपधम।….।पगमरेगसा।


